Σχέδιο Αθηνά: Ο Δούρειος Ίππος για την Δημόσια και Δωρεάν Εκπαίδευση

Η θεά Αθηνά

Η θεά Αθηνά

Ανακοινώθηκε επιτέλους το μεγαλεπήβολο Σχέδιο Αθηνά για τον Ακαδημαϊκό Χάρτη της χώρας. Ύστερα από τη σημαντική Μεταρρύθμιση της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, η οποία περιορίστηκε στο κλείσιμο εκατοντάδων σχολείων σε όλη τη χώρα και βέβαια επεκτάθηκε και στη πολλά υποσχόμενη ταλάντωση αν θα διατηρηθεί ή θα καταργηθεί η βάση του δέκα για την εισαγωγή στα ΑΕΙ, ήλθε ο πολυπόθητος εξορθολογισμός των Ανωτάτων Ιδρυμάτων, που περιμέναμε εναγωνίως πολλούς μήνες τώρα και η ακαδημαϊκή κοινότητα και η κοινωνία.

Άλλη μια φορά καθιστάμεθα μάρτυρες μεγαλόστομων διακηρύξεων, ότι το ανακοινωθέν σχέδιο Αθηνά θα διορθώσει όλα τα κακώς κείμενα της Ανώτατης Εκπαίδευσης, όπως – κατά τα λόγια του υπουργού: τη χωρική διασπορά των ιδρυμάτων, την ανυπαρξία γνωστικών αντικειμένων, την αναντιστοιχία των Προγραμμάτων Σπουδών με το Διδακτικό Προσωπικό, την ποσοτική και ποιοτική ανεπάρκεια της Εκπαίδευσης, την ανορθολογική ανάπτυξη υποδομών. Αφού δε το σχέδιο αυτό θα διορθώσει τα κακώς κείμενα που προαναφέρθηκαν θα δημιουργήσει τις απαραίτητες προϋποθέσεις για Εθνική Αναπτυξιακή Προοπτική. Η προώθηση της Επιστημονικής και Τεχνολογικής Εκπαίδευσης θα συμβάλει στην Ανάπτυξη Ανταγωνιστικού Ανθρώπινου Δυναμικού, θα δημιουργήσει θύλακες Επιστημονικής Αριστείας, θα δώσει στη Νέα Γενιά γνώση, στους Διδάσκοντες θα δημιουργήσει βέλτιστες συνθήκες διδασκαλίας και προοπτικές Ακαδημαϊκής ανέλιξης. Διακηρύξεις οι οποίες, δεδομένης της τρέχουσας οικονομικής και πολιτικής κατάστασης, ξεπερνούν τα όρια της αστοχίας και της υποκρισίας και αποτελούν πρόκληση.

Αρκεί μια πρώτη και γρήγορη ματιά στην παρουσίαση και στις δηλώσεις του Υπουργού Παιδείας για να διαπιστώσει ο αναγνώστης ότι πρόκειται για ένα τροϊκάρεστο (κατά το θεάρεστο) έργο του οποίου ανακοινώθηκε μελετημένα η πρώτη φάση. Βασικό στόχος της πρώτης φάσης είναι να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για μια δεύτερη φάση που θα ακολουθήσει και θα είναι δριμύτερη. Λείπει παντελώς η ‘σοφία’ από το σχέδιο και το όνομα Αθηνά μόνο κατ’ ευφημισμό θα μπορούσε να έχει αποδοθεί. Πιο σωστό όνομα για το προτεινόμενο Σχέδιο θα ήταν το ‘Σχέδιο Προκρούστης’. Το Σχέδιο Αθηνά θα αναδειχθεί σε Δούρειο Ίππο για τη Δημόσια και Δωρεάν Εκπαίδευση.

Είναι σαφέστατες οι προθέσεις της μεταρρύθμισης να υποβιβάσει τα Τεχνολογικά Ιδρύματα και προς το παρόν να κρατήσει ισορροπίες με τα Πανεπιστήμια και τα Πολυτεχνεία. Μια ακόμα εφαρμογή του ‘διαίρει και βασίλευε’ στον κατά τα άλλα Ενιαίο χώρο της Ανώτατης Εκπαίδευσης.

Ειρήσθω εν παρόδω ανακοινώθηκε και αυτή η μεταρρύθμιση εξορθολογισμού χωρίς να προηγηθεί η ανακοίνωση έστω και μια στοιχειώδους στατιστικής μελέτης για τις στοχεύσεις. Αν ερωτηθούν ευθέως οι ιθύνοντες του Υπουργείου αν διαθέτουν στα συρτάρια τους μια μελέτη για το πόσους ιατρούς χρειάζεται η χώρα, για το πόσους δικηγόρους, πόσοι μηχανικοί απαιτούνται ανά τομέα στη χώρα τι θα απαντήσουν; Διαθέτουν έστω κάποια στατιστική για την αναλογία Πανεπιστημιακών Ιδρυμάτων ανά πληθυσμό, τουλάχιστον για τις χώρες της προηγμένης Ευρώπης. Μήπως αλήθεια έχουν ενημερωθεί για την αναλογία των Τεχνολογικών Ιδρυμάτων ως προς τα Πανεπιστήμια στις χώρες της Ευρώπης; Αν κοιτάξουν κάποιους τέτοιους πίνακες θα εκπλαγούν. Η Τεχνολογική Εκπαίδευση αναβαθμίζεται παντού.

Πριν προβούμε σε τεκμηριωμένες διαπιστώσεις για το σχέδιο Αθηνά μια ερώτηση πλανάται ακόμα: Τα έως τώρα προβλήματα και την μη ορθολογική ανάπτυξη των ΑΕΙ, κατά τους δικούς τους ισχυρισμούς, έως σήμερα ποιος τη δημιούργησε; Πόσες φορές έως τώρα ρωτήθηκε ο μαχόμενος δάσκαλος για τις κάθε τρεις και λίγο προτεινόμενες μεταρρυθμίσεις;

Επανερχόμενοι στο σχέδιο Αθηνά εύκολα τεκμαίρονται βασικές διαπιστώσεις που αποδεικνύουν τη φενάκη πίσω από τις μεγαλόστομες διακηρύξεις:

1. Η ανακοίνωση του σχεδίου Αθηνά κατά σύμπτωση εν μέσω εξεταστικής περιόδου, όπως όλες οι μεγάλες μεταρρυθμίσεις της Παιδείας, προκαλεί συνειρμούς ότι έγινε επίτηδες για να μην υπάρξουν αντιδράσεις.

2. Υπάρχει σημαντικότατη διαφορά, ποσοτική και ποιοτική, στις αλλαγές που προτείνονται στα ΤΕΙ και στα Πανεπιστήμια. Δεν δόθηκε πειστική απάντηση γιατί;

3. Είναι σαφής πίσω από τις γραμμές της μεταρρύθμισης η σαφής πρόθεση υποβιβασμού των Τεχνολογικών Ιδρυμάτων. Χαρακτηρισμοί όπως τα ΤΕΙ είναι κακέκτυπα των Πανεπιστημίων είναι απαράδεκτοι. Αν είναι έτσι ποιος φταίει για αυτό; Αρκούν δύο βασικά στοιχεία: Διδακτικό προσωπικό Πανεπιστημίων περίπου 11.500, στα ΤΕΙ μόλις 1700. Προϋπολογισμός Πανεπιστημίων 120.000.000 Ε, των ΤΕΙ 55.000.000 Ε.

4. Προς επίρρωση των παραπάνω έρχεται και η επισήμανση του Υπουργού ότι οι εισακτέοι στα ΤΕΙ θα μειωθούν σημαντικά.

5. Το γεγονός ότι στους πίνακες του Υπουργού (στην παρουσίαση του Αθηνά) τα ΤΕΙ, οι Σχολές και τα Τμήματα συγκρίνονται με τα ΙΕΚ καταδεικνύει τις πραγματικές προθέσεις, τις κρυφές πραγματικές σκέψεις του Υπουργείου. Σε κάθε περίπτωση αποτελεί άκομψη και προσβλητική για εργαζόμενους και φοιτητές των ΤΕΙ παρουσίαση. Αν σε αυτό προσθέσουμε την πρόσφατη αναβάθμιση των κολλεγίων με πράξη νομοθετικού περιεχομένου, αποδεικνύονται σαφέστατα οι επιλογές και ο προσανατολισμός της κυβέρνησης.

6. Φαίνεται καθαρά ότι η μεταρρύθμιση που παρουσιάστηκε είναι ‘ κατάλληλα μελετημένη’ και αποτελεί αποτέλεσμα συμβιβασμών με περίεργα κριτήρια. Τα Πανεπιστήμια και τα Πολυτεχνεία μένουν σε μεγάλο βαθμό στο απυρόβλητο. Γιατί; Έχουν μεγαλύτερη δύναμη πίεσης σε αυτή τη φάση ή εξυπηρετείται η λογική του διαίρει και βασίλευε και η σειρά τους θα έλθει στη δεύτερη φάση;

7. Δεν φαίνεται από τις προτεινόμενες συγχωνεύσεις να επαληθεύεται αυτό που έως τώρα ισχυριζόταν το Υπουργείο, ότι δηλαδή θα συγχωνευτούν τμήματα με λίγο έως ανύπαρκτο Εκπαιδευτικό Προσωπικό ώστε να δημιουργηθούν ισχυρότεροι πυρήνες. Το αντίθετο ακριβώς. Συγχωνεύονται ισχυρά τμήματα με μεγάλο αριθμό διδασκόντων (θα υπάρχει περιθώριο και για απολύσεις…) και μένουν στο απυρόβλητο τμήματα με πολύ μικρό αριθμό Εκπαιδευτικού Προσωπικού.

8. Κατέπεσε και η παλιότερη πρόθεση του υπουργείου να μην υπάρχουν Σχολές με ένα Τμήμα (αυτό αποτελούσε σε πολλές συνεντεύξεις παράδειγμα και κριτήριο το οποίο κατά το Υπουργείο τεκμηρίωνε την αναγκαιότητα ‘συμμαζέματος’ των πραγμάτων μέσω του Αθηνά), αντίθετα δημιουργήθηκαν νέες Σχολές με ένα μόνο τμήμα.

9. Είναι σαφής ο κατακερματισμός και η υποβάθμιση ‘με νόημα’ των μεγάλων Τεχνολογικών Ιδρυμάτων της χώρας Αθήνας, Θεσσαλονίκης, Πάτρας. Το κτύπημα είναι μελετημένο και σε πολλά επίπεδα. Καταξιωμένα τμήματα των Ιδρυμάτων αυτών απομακρύνονται από το κέντρο και μεταφέρονται σε άλλες μικρότερες πόλεις. Αυτό θα έχει ως αντικειμενική και άμεση συνέπεια τη μικρότερη ζήτηση αυτών των τμημάτων από τους υποψηφίους, άρα και σαφώς μικρότερη βάση εισαγωγής. Έτσι στη δεύτερη φάση της μεταρρύθμισης – που πολλοί ήδη ομολογούν ότι δεν θα αργήσει – με όπλο πλέον τη μικρή ζήτηση και τη μικρή βαθμολογία εισαγωγής τα τμήματα αυτά, σε συνδυασμό με τη μείωση εισακτέων, θα κλείσουν με λιγότερο επώδυνες αποφάσεις για το Υπουργείο, που θα ήθελε να το κάνει τώρα αλλά δίστασε λόγω των ευρύτερων αντιδράσεων που θα προκαλούσε. Επίσης με τον ίδιο τρόπο απομακρύνοντας επιτυχημένα τμήματα από τις αντίστοιχες Σχολές τους και ενσωματώνοντας άλλα, συχνά άσχετα από γνωστικό αντικείμενο και μικρής ζήτησης (παράδειγμα η ενσωμάτωση της Κλωστοϋφαντουργίας στη ΣΤΕΦ του ΤΕΙ Αθηνών και αντίστοιχα στη ΣΤΕΦ του ΤΕΙ Θεσσαλονίκης – θα μπορούσαν να αναφερθούν πολλά παραδείγματα ‘αντίστοιχου εξορθολογισμού’) δημιουργεί στις Σχολές ‘βαρίδια’ τα οποία θα προκαλέσουν πολλά προβλήματα στη λειτουργία των Σχολών και σίγουρο φρένο στην ανέλιξή τους. Αυτοί οι προτεινόμενοι με το Αθηνά σχεδιασμοί είναι πράγματι ‘φυτώρια αριστείας’.

10. Είναι παράδοξο ότι η πολυδιαφημισμένη και τόσο καλά μελετημένη επί μήνες μεταρρύθμιση του σχεδίου Αθηνά, λίγες ώρες μετά την ανακοίνωσή της υπέστη ήδη αρκετές αλλαγές. Πριν καλά – καλά στεγνώσει το μελάνι γραφής της καταρρίπτεται ο μύθος ότι σχεδιάστηκε με στοχοθεσία και αναπτυξιακές προοπτικές των περιφερειών. Ο τραγέλαφος των αλλαγών πέραν των άλλων καταμαρτυρεί προχειρότητα χειρισμών, έλλειμμα αξιοπιστίας και αφήνει συνειρμούς για υποχωρήσεις σε άμεσες συντεχνιακές πιέσεις.

11. Η οικονομία κλίμακας παραμένει ζητούμενο με το ανακοινωθέν σχέδιο. Στα συγχωνευόμενα ιδρύματα θα υπάρξει κεντρική Διοίκηση πάνω από τις Διοικήσεις των ιδρυμάτων. Σχήματα που δεν προσδιορίζεται πως θα λειτουργήσουν. Δεν ανακοινώθηκε καμία μελέτη, όπως έπρεπε, που να αποδεικνύει ότι θα υπάρξει οικονομία κλίμακας.

12. Δεν παρουσιάστηκε ούτε ένα παράδειγμα πως μια προτεινόμενη αλλαγή θα διευκολύνει τους στόχους του σχεδίου Αθηνά, για παράδειγμα την ανάπτυξη, τη σύνδεση με την αγορά εργασίας, την προώθηση της έρευνας και της καινοτομίας, τη δημιουργία θυλάκων αριστείας.

Αγαπητοί συνάδελφοι. αιωρούνται αβίαστα προς τους ιθύνοντες μερικά ακόμα γενικά ερωτήματα και αναμένουμε τις απαντήσεις:

  • Ποιο Εθνικό Προϊόν σκιαγραφείται μέσα από τις γραμμές του σχεδίου Αθηνά;
  • Ποιος τομέας εθνικής αναπτυξιακής πολιτικής υπηρετείται από τις προτεινόμενες αλλαγές;
  • Ποιοι άξονες καταπολέμησης της ανεργίας και της ανασφάλειας των νέων μας τίθενται στη νέα μεταρρύθμιση;

Κάποια παραδείγματα αφοπλίζουν περαιτέρω την όποια αξιοπιστία των ρυθμίσεων:

  • Πως θα βοηθήσει την ανάπτυξη της Θεσσαλίας ή της Στερεάς Ελλάδας η αρχική μετακίνηση της Κτηνιατρικής Σχολής από την Καρδίτσα στο Καρπενήσι και η επαναφορά της σε λίγες ώρες πάλι στην Καρδίτσα. Θα είμαστε ευτυχείς αν κάποιος εξηγούσε την ουσία του σχεδιασμού αυτού…
  • Θα άξιζε κανείς να εμβαθύνει στην αναπτυξιακή πορεία της Δυτικής Ελλάδας μετά τη μεταφορά των Τμημάτων Πληροφορικής από Μεσολόγγι και Ναύπακτο αρχικά στην Άρτα και μέσα σε σαράντα οχτώ ώρες τη μετακίνησή τους στην Πάτρα…
  • Πράγματι εξυπηρετείται αφάνταστα η δημιουργία νησίδων αριστείας με την αντικατάσταση των Τμημάτων Ηλεκτρονικής Τοπογραφίας, Έργων Υποδομής του ΤΕΙ Αθήνας από τμήμα Κλωστοϋφαντουργίας…
  • Σίγουρα η υποβάθμιση του ΤΕΙ Θεσσαλονίκης εξυπηρετεί την Οικονομία και την Ανάπτυξη στη Βόρειο Ελλάδα….
  • Σίγουρα κατάργηση της ΣΔΟ του ΤΕΙ Αθήνας εξυπηρετεί και αναβαθμίσζει την παροχή υπηρεσιών στο Τουρισμό….
  • Κλπ κλπ.

Από όλα τα παραπάνω τεκμαίρεται αβίαστα το συμπέρασμα ότι μέσα από το σχέδιο Αθηνά, σε αυτή τη φάση, περνούν οι προθέσεις του Υπουργείου για περαιτέρω υποβάθμιση των Τεχνολογικών Ιδρυμάτων. Η υποβάθμιση έχει ξεκινήσει πολύ νωρίτερα και δυστυχώς πέρασε και μέσα από τις γραμμές του τελευταίου ‘νόμου πλαίσιο’. Απλά όπως προαναφέρθηκε αρχίζει το τελικό στάδιο άλωσης με τον ‘Δούρειο Ίππο’ Αθηνά. Η υποβάθμιση συνοδεύτηκε από την κατασυκοφάντηση των ΤΕΙ, για παροχή χαμηλής ποιότητας σπουδών σε χαμηλής στάθμης φοιτητές, την οποία πολύ μεθοδευμένα υποδαύλισαν και συντήρησαν και το υπουργείο Παιδείας και κύκλοι, που όχι μόνο είναι αντίθετοι στη ουσιαστική αναβάθμιση των ΤΕΙ αλλά αμφισβητούν και την προσφορά τους για καθαρά συντεχνιακούς λόγους. Πως αλλιώς εξηγείται η εκτός πάσης λογικής χρονοτριβή στην αναγνώριση επαγγελματικών δικαιωμάτων των αποφοίτων των περισσοτέρων τμημάτων ΤΕΙ;

Γιατί δεν θεσμοθετήθηκαν και δεν αναγνωρίστηκαν ποτέ Ερευνητικά Εργαστήρια στα ΤΕΙ; Ποια είναι η ουσιαστική πολιτική για Μεταπτυχιακά Προγράμματα στα ΤΕΙ; Υπενθυμίζεται ότι σε μια βραδιά και με πράξη νομοθετικού περιεχομένου αναγνωρίστηκαν Μεταπτυχιακά και Διδακτορικά για κολέγια. Χρηματοδότηση με το σταγονόμετρο στα ΤΕΙ, προγράμματα ελάχιστα, συνεχής μείωση του προσωπικού λόγω μαζικών αποχωρήσεων και μη πρόσληψη νέου. Αφού Πανεπιστήμια και ΤΕΙ ανήκουν στην Ενιαία Ανώτατη Εκπαίδευση γιατί το ωράριο του Εκπαιδευτικού Προσωπικού των Τεχνολογικών Ιδρυμάτων είναι πολύ διαφορετικό και πολύ επιβαρημένο σε σχέση με των συναδέλφων στα Πανεπιστήμια. Γιατί μεθοδικά υποβάθμισαν την ουσιαστική Εργαστηριακή Εκπαίδευση στα ΤΕΙ που ήταν το ‘δυνατό χαρτί τους’; Ως επιστέγασμα όλων αυτών έρχεται υποκριτικά ο Υπουργός να δηλώσει ότι πολλά Τμήματα έχουν μικρή ζήτηση, χαμηλή ποιότητα σπουδών και πρέπει να κλείσουν ή ότι χρειάζεται μια ακόμα μεταρρύθμιση για να διορθωθούν τα κακώς κείμενα.

Το σχέδιο Αθηνά όπως προαναφέρθηκε σημείο προς σημείο, όσον αφορά τα ΤΕΙ δεν προσφέρει καμία προοπτική αναβάθμισης, αντίθετα δημιουργεί τις προϋποθέσεις περαιτέρω συρρίκνωσης του Θεσμού της Τεχνολογικής Εκπαίδευσης και γενικότερα της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης. Κάποιοι το λένε και το ισχυρίζονται με περίσσιο θράσος, ότι η σημερινή αγορά εργασίας στην Ελλάδα της κρίσης και των μνημονίων δεν απαιτεί επιστήμονες αλλά φθηνούς αναλώσιμους εργαζόμενους.

Συνάδελφοι πιστεύω πρέπει να αντιδράσουμε. Το Σχέδιο Αθηνά αποτελεί μια ακόμα κίνηση στη σκακιέρα του ‘συμμαζέματος’ που επιχειρείται σε όλα τα επίπεδα στο πλαίσιο της μνημονιακής πολιτικής: Φτωχοποίηση του λαού, συρρίκνωση της κοινωνικής ασφάλισης και μέριμνας, φορολογική αφαίμαξη των ασθενέστερων κοινωνικών στρωμάτων, διάλυση συλλογικών συμβάσεων, εκποίηση δημόσιας περιουσίας κλπ. Πρέπει όλοι οι παράγοντες της Ακαδημαϊκής Κοινότητας, όλοι οι παράγοντες των Τεχνολογικών Ιδρυμάτων να συστρατευθούμε στην προσπάθεια ουσιαστικής αναβάθμισης των Ιδρυμάτων και διατήρηση της Δημόσιας και Δωρεάν Εκπαίδευσης που συμπιέζεται σε όλα τα επίπεδα, πριν έλθει αρμαγεδόνας.

Πρέπει να αγωνιστούμε ενάντια σε όσα αναφέρει και επιδιώκει το σχέδιο Αθηνά και υπέρ όλων αυτών που δεν αναφέρει. Απαιτείται ουσιαστική ποιοτική αναβάθμιση στην Παιδεία μας, παροχή υψηλού επιπέδου γνώσης, για πτυχία με αντίκρισμα, για αποφοίτους με αξιοπρεπή εργασία και προσφορά στην κοινωνία. Πρέπει όλοι να καταλάβουν ότι κανείς δεν είναι στο απυρόβλητο της Λερναίας Ύδρας που κατατρώει τις σάρκες της Δημόσιας Παιδείας, της Χώρας και της Κοινωνίας.

email