Ποιος προβλέπει τους σεισμούς;

Σεισμόπληκτο Ληξούρι

Σεισμόπληκτο Ληξούρι

Από τα αρχαία χρόνια, ούτε η Πυθία μπορούσε να προβλέψει πότε θα χτυπήσει ο Εγκέλαδος. Αυτό το έκαναν και το κάνουν οι βάτραχοι και τα φίδια. Από τότε βέβαια έχουμε προοδεύσει τεχνολογικά, αλλά όχι όσο θα θέλαμε. Οι μέθοδοι που αναπτύσσονται, πολλές φορές είναι παρόμοιες με μεθόδους πρόβλεψης άλλων φυσικών φαινομένων. Για παράδειγμα, στη μέθοδο ΒΑΝ ο σεισμός μελετάται όμοια με τον αιφνίδιο θάνατο από καρδιακό επεισόδιο, στη μέθοδο των ηλεκτρομαγνητικών προσεισμικών σημάτων ο σεισμός παρομοιάζεται με το φαινόμενο της επιληψίας και στη μέθοδο που μελετά τη μεταβολή της ταχύτητας των κατακόρυφων ελαστικών κυμάτων γίνεται μοντελοποίηση με ανεπτυγμένη τυρβώδη ροή (είδος ροής των ρευστών που χαρακτηρίζεται από χαώδεις ή τυχαίες μεταβολές του πεδίου της) όπως του ανέμου.

Η μέθοδος ΒΑΝ βασίζεται στην ανίχνευση των σεισμικών ηλεκτρικών σημάτων (SES – Seismic Electric Signals), που παράγονται στην εστία γένεσης ενός σεισμού και διαδίδονται στο εσωτερικό της γης. Η εμφάνιση των σημάτων αυτών οφείλεται στο πιεζοηλεκτρικό φαινόμενο, σύμφωνα με το οποίο ένας κρύσταλλος, όταν δέχεται πίεση, είναι δυνατό να παράξει ηλεκτρικό ρεύμα. Η μέθοδος πήρε το όνομα της από τα αρχικά ονόματα τριών Ελλήνων επιστημόνων, των Παναγιώτη Βαρώτσου, Καίσαρα Αλεξόπουλου και Κωνσταντίνου Νομικού. Δυστυχώς, αυτή η μέθοδος δεν μετράει πολλές επιτυχίες έγκυρης πρόβλεψης, με σημαντικότερη τον σεισμό που συνέβη στην κινεζική πόλη Χαϊτσένγκ,στις 4 Φεβρουαρίου του 1975.

Το 2011 παρουσιάστηκε σε συνέδριο στο Σαν Φρανσίσκο για πρώτη φορά, από την ομάδα του Έλληνα επιστήμονα Γεράσιμου Παπαδόπουλου, ο αλγόριθμος FORMA. Η συγκεκριμένη μέθοδος αξιολογεί μια σεισμική δραστηριότητα σε πραγματικό χρόνο και όχι εκ των υστέρων. Εφαρμόστηκε για πρώτη φορά δοκιμαστικά το καλοκαίρι του 2010 στην Πελοπόννησο, όπου μελετήθηκαν μικροί σεισμοί, με αποτέλεσμα να διαπιστωθεί πως ήταν προσεισμοί και στην συνέχεια προβλέφθηκε ότι θα ακολουθήσει μεγαλύτερος σεισμός. Κάτι που συνέβη ένα μήνα μετά, όταν η Μεσσηνία «χόρευε» από σεισμό εντάσεως 4,5 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ.

«Οι προσεισμοί είναι μικρότεροι σεισμοί που προηγούνται των κύριων σεισμών στην ίδια περιοχή. Παρότι το φαινόμενο των προσεισμών είναι γνωστό από χρόνια, μόνο πρόσφατα διαφαίνεται η δυνατότητα αξιοποίησης για την πρόγνωση. Στο συνέδριο δείξαμε πώς μπορεί να προβλεφθεί ένας σεισμός, παρουσιάζοντας ερευνητικά αποτελέσματα από πρόσφατους καταστροφικούς σεισμούς, για παράδειγμα της Λ’ Ακουίλα (Ιταλία, 6.4.2009) και του Τοχόκου (Ιαπωνία, 11.3.2011)», είχε πει ο ίδιος. Το σημαντικότερο πρόβλημα της μεθόδου αυτής είναι ότι, για να λειτουργήσει έγκαιρα, πρέπει να υπάρχει οργανωμένο σεισμογραφικό δίκτυο στην περιοχή που εκδηλώνεται ο σεισμός. Για την χώρα μας αυτό ισοδυναμεί με «πιάσ’ το αυγό και κούρεψ’ το». Θα υπέθετε κάποιος ότι σε μια χώρα που έχει παράδοση μεγάλων και καταστροφικών σεισμών, η πολιτεία θα είχε μεριμνήσει, έστω σε επίπεδο αρχικών μελετών για υποδομές που θα δημιουργηθούν. Αλλά δεν… Συνήθως πριν να πεινάσουμε, τραγουδάμε. Μετά τρέχουμε.

Αρκετά σημαντική είναι η συμβολή της Εθνικής Υπηρεσίας Αεροναυπηγικής και Διαστήματος των ΗΠΑ (NASA) στην μελέτη και στην πρόγνωση σεισμών αλλά και μέθοδοι που αξιοποιούν αεροφωτογραφίες και GPS δεδομένα. Οι επιστήμονες χρησιμοποιούν συμβολομετρία για να παρακολουθήσουν τη μετατόπιση των τεκτονικών πλακών και να προβλέψουν, πού θα μπορούσε να συμβεί ο επόμενος μεγάλος σεισμός. Ο Γιούρι Φιάλκο, αναπληρωτής καθηγητής στο Ινστιτούτο Γεωφυσικής και Πλανητικής Φυσικής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Σαν Ντιέγκο, χρησιμοποιεί ένα συνδυασμό δεδομένων από δορυφόρους (GPS και ραντάρ μικροκυμάτων) για να εντοπίσει με ακρίβεια χιλιοστού την κίνηση των τεκτονικών πλακών. Ονομάστηκε Interferometric Synthetic Aperture Radar (InSAR), μια τεχνολογία της οποίας η αποτελεσματικότητα στη μελέτη της σεισμικής κίνησης αποδείχθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Λειτουργεί κάπως έτσι: Ένας δορυφόρος στέλνει ένα παλμό μικροκυμάτων προς την επιφάνεια της γης και στη συνέχεια το ραντάρ καταγράφει την «ηχώ» του. Έπειτα, με την βοήθεια υπολογιστών δημιουργείται ένας ψηφιακός χάρτης εδάφους που εκτείνεται σε εκατοντάδες τετραγωνικά χιλιόμετρα. Αλλά και αυτή η μέθοδος δεν μπορεί να προβλέψει πότε θα γίνει ένας σεισμός αλλά απλά αν επίκειται κάποιος, σε βάθος αρκετών χρόνων.

Η NASA από την πλευρά της έχει προχωρήσει αρκετά στη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου συστήματος πρόγνωσης σεισμών. Η προσπάθειά συνδυάζει αεροφωτογραφίες, συμβολογραφήματα, μελέτη σεισμικών περιοχών και τη χαρτογράφησή τους. Επίσης, τις αλλαγές που παρατηρούνται, σε συνδυασμό με εκτονώσεις των τεκτονικών πλακών. Αν και αυτή η μέθοδος έχει μέλλον ακόμα για να είναι απόλυτα χρηστική στην πρόγνωση.

Στην ουσία οι μοναδικοί κάτοικοι αυτού του πλανήτη που μπορούν να προβλέψουν έναν σεισμό είναι τα ζώα. Με καλύτερο μάντη στο ζωικό βασίλειο τον κοινό βάτραχο. Ο οποίος μπορεί να ανιχνεύσει σεισμική δραστηριότητα μέρες πριν από ένα σεισμό. Μια μελέτη του 2010, που δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Ζωολογίας, διαπίστωσε ότι 96% των αρσενικών βατράχων εγκατέλειψε περιοχή αναπαραγωγής τους, πέντε ημέρες πριν από το σεισμό που έπληξε την πόλη L’Aquila της Ιταλίας, το 2009, και απομακρύνθηκε περίπου 74 χιλιόμετρα μακριά. Όπως εξηγούν οι ερευνητές από την NASA και το Ανοιχτό Πανεπιστήμιο της Βρετανίας, τα ζώα έχουν την ικανότητα να προβλέπουν σεισμούς, επειδή είναι σε θέση να διαισθάνονται τις χημικές μεταβολές που πραγματοποιούνται στα υπόγεια ύδατα λίγο πριν από έναν σεισμό, από τον φλοιό της γης και συγκεκριμένα από σημεία όπου τα πετρώματα δέχονται μεγάλες πιέσεις: απελευθερώνονται φορτισμένα σωματίδια, τα οποία ευθύνονται για τις χημικές μεταβολές που προκαλούνται στα υπόγεια ύδατα. Τα ζώα που ζουν σε υδροβιότοπους ή κοντά σε αυτούς, διαθέτουν ιδιαίτερη ευαισθησία σε τέτοιου είδους μεταβολές. Παρόμοια, αντιδρούν οι γάτες και τα σκυλιά.

Το ίδιο συνέβη και παλιότερα στην Κίνα, όταν, το 1975, στην πόλη Χαϊτσένγκ, έναν περίπου μήνα πριν από τον σεισμό εντάσεως 7,3 Ρίχτερ, οι κάτοικοι της περιοχής είχαν παρατηρήσει φίδια να εγκαταλείπουν μαζικά τις φωλιές τους. Η επιστημονική κοινότητα το θεώρησε αρκετά περίεργο, καθώς συνέβη κατά τη διάρκεια του χειμώνα, όταν τα ερπετά βρίσκονταν σε χειμερία νάρκη. Μάλιστα, κάποιοι είχαν μιλήσει για μαζική αυτοκτονία φιδιών.

Η αλήθεια είναι ότι βρισκόμαστε πολύ μακριά από ένα λειτουργικό και αξιόπιστο μοντέλο πρόβλεψης σεισμών. Προσπάθειες γίνονται και θα ήθελα, πάλι μετά από μία καταστροφή, την πολιτεία να ορίζει ένα σοβαρό σχέδιο μελέτης και ανάπτυξης τέτοιων μοντέλων. Τον μεγάλο σεισμό του ’81 δεν τον έζησα. Του ’99 τον ένιωσα. Και το 2014 απορώ πώς δεν θρηνήσαμε θύματα.

Η μοναδική λύση, προς το παρόν, είναι η κατασκευή αντισεισμικών κτιρίων, ακολουθώντας τους κανόνες κατασκευής τους κατά γράμμα καθώς και η ενημέρωση του κοινού. Κι ακόμα, ένα γατάκι σε κάθε σπίτι, έστω και αν φωνάζουν οι διαχειριστές. Ο νόμος το επιτρέπει.

email
Πηγή άρθρου: aixmi.gr