Τουρκία: Είναι ο βασιλιάς γυμνός;

Εξέγερση στην Τουρκία

Εξέγερση στην Τουρκία

Η παρούσα κρίση στην Τουρκία συνιστά μία πρόκληση σε πολλαπλά επίπεδα, αφού εμπράκτως τίθεται εν αμφιβόλω η παντοδυναμία και οι καταστατικές, αναθεωρητικού χαρακτήρα επιλογές του Ταγίπ Ερντογάν. Το «μετα-κεμαλικό» αξιακό μοντέλο αλλά και τα θεμελιώδη συστατικά μετεξέλιξης της τουρκικής κοινωνίας αμφισβητούνται με τον πλέον σαφή τρόπο. Η κρίση στη γείτονα φέρει κυρίως στοιχεία μίας κίνησης αγανακτισμένων παρά μίας τουρκικής Άνοιξης, αφού οι δομές της τουρκικής κοινωνίας είναι σαφώς διαφορετικές από αυτές στις χώρες όπου εμφανίστηκε το φαινόμενο της Αραβικής Άνοιξης.

Τα πολιτικά και ηγετικά αντανακλαστικά του Τ. Ερντογάν θεμελιώθηκαν σε λανθασμένες εκτιμήσεις που τον οδήγησαν στη χρήση άνευ, πρόσφατου τουλάχιστον, προηγούμενου χρήσης βίας. Η τουρκική ηγεσία απώλεσε την αί-σθηση του μέτρου, επιλογή που την έφερε σε επιχειρησιακό αδιέξοδο και την εξέθεσε στον εσωτερικό και διεθνή περίγυρο. Η προσπάθεια του AKP να α-ποδυναμώσει τα κοσμικά στοιχεία και πυρήνες πολιτικής κοινωνικοποίησης της Τουρκίας εκφράστηκαν με σταθερά και αποφασιστικά βήματα τα τελευταία χρόνια.

Αίφνης ο κοσμοπολιτισμός ενός σημαντικού δυτικοτραφούς κοινού της χώρας στοχοποιήθηκε, δημιουργώντας πολυεπίπεδες αντιδράσεις. Η διαχειριστική αποτυχία του κ. Ερντογάν εκφράστηκε με έναν τρόπο που κατέδειξε έλλειψη ισοβαρών αντανακλαστικών, ικανότητας να αφουγκραστεί το σύνολο της κοινωνίας, αδυναμία σύνθεσης απόψεων και έλλειψη ικανότητας να αξιο-λογήσει ορθά το ιστορικό ειδικό βάρος νομοτελιακά αποδεκτών αξιών και αρ-χών.

Η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση στη χώρα είχε ήδη καταδείξει ότι συγκεκριμένα κοσμικά στοιχεία στοχοποιούνταν σε μία προσπάθεια ήπιας αρχικά προώθη-σης μίας μη κοσμικής ιδεολογίας και αξιακών προτύπων που διεμβόλιζαν την καθημερινότητα του Τούρκου πολίτη και επανα-προσδιόριζαν τους φορείς πολιτικής και κοινωνικής κοινωνικοποίησης.

Καζάνι που έβραζε…

Τα γεγονότα δεν αποτέλεσαν έναν αερόλιθο που αίφνης συνετρίβη στην τουρκική επικράτεια. Η υποβόσκουσα δυσαρέσκεια τμημάτων της τουρκικής κοινής γνώμης είχε εκφραστεί με διαφορετική και ετεροβαρή ένταση τα τελευταία χρόνια. Η προσπάθεια μετεξέλιξης της τουρκικής κοινωνίας με βάση μία συγκεκριμένη καταστατική αντίληψη για τις αξίες, τους εσωτερικούς συσχετισμούς ισχύος (πολιτική – στρατιωτική ελίτ), η έμφαση σε συντηρητικές πτυχές κοινωνικής έκφρασης και κοινωνικής διάδρασης σε συνδυασμό με προσωπικές εμμονές του Τούρκου πρωθυπουργού είχαν δημιουργήσει αντισώματα αντίστασης, μία ετερογενή ιδεολογικά συνισταμένη αντίστασης και αντίδρασης.

Η αδυναμία αυτών των πολιτών να εξωτερικεύσουν τη δυσφορία τους μέσα από διαδικασίες κοινοβουλευτικής έκφρασης λόγω έλλειψης αξιοπιστίας και εναλλακτικής πρότασης των κομμάτων της αντιπολίτευσης εκφράστηκε με διαφορετικούς τρόπους και μέσα. Ήδη η χώρα αντιμετώπιζε προβλήματα στο πεδίο της ενημέρωσης και του ελέγχου των ΜΜΕ. Όπως κατέδειξαν διεθνείς έρευνες το δυσκολότερο επάγγελμα στη γείτονα είναι αυτό του δημοσιογράφου.

Ο νέο-οθωμανισμός του Α. Νταβούτογλου μπορεί να αποτελεί τις Σειρήνες στα αφτιά ενός διευρυμένου τουρκικού κοινού, ωστόσο η προσπάθεια εκρίζωσης σημαντικών κοσμικών στοιχείων από την κοινωνία συνιστά ένα casus belli για όσους απορρίπτουν τη βίαιη πολιτική και αξιακή κοινωνικοποίηση της κοινωνίας. Η αντίδραση του Τ. Ερντογάν στα γεγονότα έφερε στοιχεία αυταρχισμού που έρχεται από το κοινοβουλευτικό, πολιτικό παρελθόν της Τουρκίας και σοβαρές ενδείξεις πανικού απέναντι στη συστράτευση ενός ετερογενούς πλήθους που απέρριπτε καταστατικές επιλογές του. Κάποιοι δεν έχουν συνειδητοποιήσει ότι η Τουρκία δεν μπορεί να ακολουθήσει τα ισλαμικά πρότυπα άλλων χωρών.

Οι αντιφάσεις του νεο-οθωμανικού δόγματος

Με απλά λόγια η μεταρρυθμιστική ατζέντα του Τ. Ερντογάν τίθεται υπό αμφισβήτηση. Για πρώτη φορά ακούστηκε με τέτοια ένταση το σύνθημα Tayyip Istifa (Ερντογάν παραιτήσου). Ήταν η εξωτερίκευση ενός α-τομικού και ταυτόχρονα πολιτικού ακτιβισμού που δεν αποδεχόταν τον ζουρ-λομανδύα της ομοιογένειας. Η διατήρηση της συνοχής της τουρκικής κοινωνί-ας εκ σύνθεσης απαιτεί ισχυρά αντισώματα εκκοσμίκευσης. Διαφαίνεται ότι κάποιοι αντέδρασαν δυναμικά στην προσπάθεια δημιουργίας ενός νέου κοι-νωνικο-πολιτικού και θρησκευτικού εκμαγείου που θα την ομογενοποιήσει.

Οι επιλογές του Τ. Ερντογάν αποτέλεσαν επί της ουσίας μία άφρονα επιλογή κλιμάκωσης της αντιπαράθεσης. Κατέδειξαν έλλειψη σωφροσύνης και ορθολογισμού. Ο ίδιος στοχοποίησε τα ΜΜΕ, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, το διαδίκτυο, τους πολιτικούς του αντιπάλους, τον ιδεολογικό πλουραλισμό. Ανέδειξε μία επικοινωνιακή υστερία που προκάλεσε και κυρίως εξέθεσε τον ίδιο, αφού κατέρριψε το μύθο ενός ηγέτη που επιθυμεί να φέρει τη χώρα πιο κοντά στην Ευρώπη. Αυτό συνιστά και μία αντίφαση του AKP. Ευρωπαϊσμός και νέο-οθωμανισμός είναι μη συμβατές αντιλήψεις, ενσωμάτωση στην ΕΕ και προώθηση αντιλήψεων παντουρκισμού με τη χρήση ήπιας ισχύος αποτελούν αντιφατικές κοσμοθεωρίες και στάσεις έναντι ενός διεθνούς περίγυρου. Σε αυτά θα πρέπει να προστεθούν αμφισβητούμενες εντός και εκτός της χώρας ε-πιλογές της τουρκικής ηγεσίας στο πεδίο των διεθνών σχέσεων της χώρας στο Ιράν, τη Συρία, στο Κουρδικό.

Η έκβαση της κρίσης δεν μπορεί ακόμα να προβλεφθεί εκ του ασφαλούς. Η υπεροψία του Τ. Ερντογάν οδήγησε ακόμα και ισλαμιστές ηγέτες όπως ο Φ. Γκιουλέν στις ΗΠΑ να δηλώσει ότι «τα αιτήματα των διαδηλωτών ήταν νόμιμα και η βία εναντίων τους κατακριτέα». Το ζητούμενο θεμελιώνεται σε ένα διττό άξονα. Πρώτον, αν ο ίδιος μπορέσει να αποσβέσει τις πολιτικές αναταράξεις που δημιούργησε και διατηρήσει τη δύναμη του στο χώρο της μεσαίας τάξης και δεύτερον αν η αντιπολίτευση μπορέσει να εκμεταλλευτεί πολιτικά όχι τη δική της δύναμη και αποδοχή αλλά τα λάθη του αντιπάλου της.

*Ο Γ. Βοσκόπουλος είναι Αναπληρωτής Καθηγητής Ευρωπαϊκών Σπουδών στο Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας.

email
Πηγή άρθρου: voria.gr