Τί είναι Υγεία;

Τι είναι υγεία;

Τί είναι υγεία;(Πηγή φώτο:ec.europa.eu)

Η φυσιολογική μας κατάσταση είναι η υγεία.

Ένα από τα πολυπλοκότερα και αντιφατικότερα ζητήματα στη μελέτη της υγείας είναι ο ορισμός της.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει ορίσει την υγεία ως “την κατάσταση της πλήρους σωματικής, ψυχικής και κοινωνικής ευεξίας, και όχι την απλή απουσία της αρρώστιας ή της αναπηρίας”.

Παρά την ύπαρξη όμως της επίσημης αυτής εκδοχής, ο ιατρικός κόσμος συνεχίζει να ταυτίζει στην πλειοψηφία του την υγεία μόνο με την απουσία της αρρώστιας, ενώ οι κοινωνικοί επιστήμονες δίνουν, με διαφορετικές συχνά προσεγγίσεις, ιδιαίτερη έμφαση στην έννοια της ευεξίας.

Συνήθως, πολλές απαντήσεις σε ένα ερώτημα υπάρχουν όταν καμιά απάντηση δεν είναι αρκετά ικανοποιητική ώστε να κυριαρχήσει και να οδηγήσει τις άλλες σε μαρασμό.

Πράγματι, κανένας ορισμός για την υγεία δεν μπορεί να θεωρηθεί απόλυτα ικανοποιητικός.

Η υγεία είναι ένα σύνθετο φαινόμενο, που επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, οι περισσότεροι από τους οποίους σχετίζονται με τη βιολογία, τη συμπεριφορά και το περιβάλλον.

Ο ορισμός της υγείας υπόκειται επίσης σε αναρίθμητες υποκειμενικές διαφοροποιήσεις, αφού κάθε άνθρωπος αποτελεί ξεχωριστή οντότητα με διαφορετική συνείδηση της ύπαρξής του και τελείως ιδιαίτερη βιολογική και ψυχική ιδιοσυγκρασία.

Το μεγαλύτερο, όμως, εμπόδιο για έναν κοινά αποδεκτό ορισμό είναι η μεταβατική περίοδος που διανύουμε, σε ότι αφορά τις αντιλήψεις σχετικά με την υγεία, την αρρώστια, τον χαρακτήρα της ιατρικής επιστήμης και τη φύση των συστημάτων υγείας.

Ιστορικά στοιχεία

Η ιστορία των αντιλήψεων για την υγεία και την αρρώστια μπορεί να χωριστεί σε πέντε περιόδους.

Στη μεταφυσική/μαγική περίοδο, στη μεταφυσική/θρησκευτική περίοδο, στη πρώιμη επιστημονική/νατουραλιστική, στη μηχανιστική/θετικιστική και στη σύγχρονη/oλιστική.

Στο μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας οι μεταφυσικές αντιλήψεις, μαγικές ή θρησκευτικές, κυριαρχούσαν στην ερμηνεία του φαινομένου της υγείας και της αρρώστιας.

Οι αρχαίοι Έλληνες ήταν οι πρώτοι που συνειδητοποίησαν ότι η διατήρηση της υγείας και η πρόκληση της αρρώστιας είναι αποτέλεσμα φυσικών διεργασιών.

Η ιπποκράτεια παράδοση αποτέλεσε αφετηρία μιας νατουραλιστικής προσέγγισης, θεμελιωμένης στην αρχαία φυσιοκρατική σκέψη, στην οποία και βασίστηκε η ανάπτυξη της ιατρικής επιστήμης.

Ανάλογες απόψεις για την υγεία και τη σημασία του περιβάλλοντος και της συμπεριφοράς είχαν αναπτυχθεί και νωρίτερα, από την παραδοσιακή κινεζική ιατρική.

Κατά τον Μεσαίωνα η εκκλησία στρέφεται κατά των επιστημονικών κατακτήσεων της κλασικής εποχής και αναγορεύει τις θρησκευτικές δοξασίες σε μοναδική πηγή ερμηνείας των φυσικών φαινομένων.

Η υγεία είναι επιστέγασμα του ενάρετου βίου, η αρρώστια είναι τιμωρία των αμαρτωλών ή δοκιμασία για τους πιστούς, ενώ ο θάνατος αποτελεί λύτρωση που οδηγεί σε καλύτερη ζωή.

Το τέλος του Μεσαίωνα και η αναβίωση της επιστημονικής σκέψης αποτέλεσαν την αφετηρία του σύγχρονου κόσμου.

Η έμφαση στη δομή του ανθρώπινου σώματος και η επικράτηση της μηχανιστικής αντίληψης σφράγισαν τους αιώνες που ακολούθησαν.

Ενώ ο καρτεσιανός διαχωρισμός σώματος-ψυχής λειτούργησε απελευθερωτικά, λυτρώνοντας την υπόθεση της υγείας από τα δεσμά της εκκλησιαστικής δικαιοδοσίας.

Από την άλλη πλευρά όμως, θεμελίωσε την ιατρική επιστήμη σε μια λαθεμένη αντίληψη, που αναιρούσε την ολιστική οντότητα της ανθρώπινης ύπαρξης.

Τα χρόνια που ακολούθησαν και υπό το πνεύμα του Διαφωτισμού και της Γαλλικής επανάστασης, η υγεία παύει να αποτελεί ιδιωτικό ζήτημα των αρρώστων και μετατρέπεται σε υπόθεση της κοινωνίας με τη διατύπωση της έννοιας της “δημόσιας υγείας”.

Το επίπεδο υγείας ενός λαού θεωρήθηκε σημαντικός παράγοντας για την πολιτική και οικονομική ευρωστία του κράτους

. Η ανάπτυξη του κινήματος της δημόσιας υγείας φυσικό ήταν να επηρεάσει και τις αντιλήψεις της εποχής εκείνης για την υγεία.

Έτσι, απαιτήθηκε να αναγνωριστεί η ευθύνη της κοινωνίας στην προστασία του περιβάλλοντος και στην εξασφάλιση της υγείας, υποστηρίζοντας κυρίως πως η ιατρική είναι κοινωνική επιστήμη.

Προς τα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ου, οι μεγάλες κατακτήσεις της βιοϊατρικής, και ειδικότερα της μικροβιολογίας, οδήγησαν σε εξασθένηση του κινήματος της κοινωνικής ιατρικής και σε αποδοχή μιας μονοδιάστατης ερμηνείας της υγείας και της αρρώστιας, που στηριζόταν κυρίως στα ευρήματα της εργαστηριακής και κλινικής ιατρικής.

Το ανθρώπινο σώμα κατοχυρώθηκε ως “μηχανή”.

Η υγεία ταυτίστηκε με την απουσία νόσου και η ιατρική θεωρήθηκε ο θεματοφύλακάς της.

Η επικράτηση της ιατροκεντρικής αντίληψης για την υγεία και η κυριαρχία του βιοϊατρικού μοντέλου σφράγισαν το μεγαλύτερο μέρος του 20ου αιώνα.

Σύμφωνα με το βιοϊατρικό μοντέλο, η υγεία αποτελεί έκφραση της φυσιολογικής λειτουργίας που χαρακτηρίζει το ανθρώπινο είδος.

Η φυσιολογική λειτουργία καθορίζεται κυρίως με βάση τους επιδημιολογικούς δείκτες και τις βιοστατιστικές μετρήσεις, οι οποίες ανιχνεύουν παθολογικές παρεκτροπές από το “φυσιολογικό”.

Το δε “φυσιολογικό” προσδιορίζεται είτε σε αντιδιαστολή με τη νόσο είτε σε σχέση με τις αποκλίσεις από τη μέση τιμή διαφόρων βιολογικών τιμών.

Τα όρια της φυσιολογικότητας είναι αυτά που προσδιορίζουν και την έννοια της αρρώστιας, η οποία, σύμφωνα πάντα με το βιοϊατρικό μοντέλο, ταυτίζεται με την παρεκτροπή από τη φυσιολογική λειτουργία.

Η προσέγγιση αυτή αφορά κυρίως τη σωματική διάσταση της υγείας ενώ φαίνεται να αγνοεί την ύπαρξη της ψυχικής και κοινωνικής διάστασης. Όμως, ακόμα και η σωματική λειτουργία δύσκολα μπορεί να προσδιοριστεί ανεξάρτητα από το ευρύτερο φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον.

Η υγεία, όπως ήδη τονίστηκε και διαφαίνεται από τα παραπάνω είναι μια έννοια με πολλές διαστάσεις.

Θα αποτελούσε σαφή αποπτώχευση της ως έννοια, αν ο ορισμός της επικεντρωνόταν μόνο στις διαστάσεις που μπορούν να προσδιοριστούν βιοϊατρικά και να μετρηθούν, όπως η νοσηρότητα και η θνησιμότητα.

Ένας ορισμός πρέπει να έχει τη γενικότητα που του επιτρέπει να συμπεριλάβει όλες τις διαστάσεις της προσδιοριζόμενης έννοιας.

Η υγεία εκτός από βιολογικό είναι και κοινωνικό φαινόμενο, το οποίο ενσωματώνει την ποιότητα των σχέσεων που διατηρούν οι άνθρωποι με το περιβάλλον τους, καθώς και μεταξύ τους.

Επομένως, δεν θα πρέπει να ορίζεται χωρίς αναφορές στο υλικό, φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον στο οποίο ζει και δρα κάθε άτομο και να μην εξετάζεται ολιστικά ως σωματική, βιολογική, ψυχική, κοινωνική και πνευματική υγεία.

Πηγή: World Health Organization. www.who.int. Γεωργίου ΙΠ. (1978) Ιστορία της Ιατρικής. Εκδ. Παπαζήσης, Αθήνα.  Τούντας Γ. (2001) Κοινωνία και υγεία. Εκδ. Οδυσσέας, Αθήνα.
email
Πηγή άρθρου: Kefaloniatoday.com