Η Κεφαλλονίτικη Λαογραφία

Το προσεισμικό αναστηλωμένο αρχοντικό των Τυπάλδων-Ιακωβάτων

Το προσεισμικό αναστηλωμένο αρχοντικό των Τυπάλδων-Ιακωβάτων στο Ληξούρι, όπου στεγάζεται η Ιακωβάτειος Βιβλιοθήκη. Περιέχει 22.000 τόμους παλαιών και νεωτέρων βιβλίων καθώς και χιλιάδες πολύτιμα χειρόγραφα.

Η Παραδοσιακή  πλευρά της λαϊκής ζωής ενός τόπου δεν διαπιστώνεται μόνο από τη βιωματική δυναμικότητα και τις πρακτικές ή συναισθηματικές εκδηλώσεις των αιώνων της, αλλά και από τη στοργική προσοχή και φροντίδα, που έδειξαν οι πνευματικοί άνθρωποι του τόπου αυτού, να τη μελετήσουν και να την αξιολογήσουν.

Η κεφαλληνιακή λαϊκή παράδοση (όπως γενικότερα των νησιών του Ιουνίου) δεν δείχνει μόνο τον πλούτο και την ποιότητα των μορφών που της έδωσαν οι αιώνες της εναλλασσόμενης πολιτικής και πολιτιστικής ζωής της, ήδη από τα βυζαντινά χρόνια και κυρίως κατά τους χρόνους των αναπτυσσόμενων δυτικών γειτόνων της (Τόκ- κων και Φράγκων γενικότερα, έπειτα Βενετών επί τρεις αιώνες και τέλος Γάλλων και Αγγλων), με τα νεώτερα κυβερνητικά συστήματα), παρουσιάζει και την ιδιότυπη, νησιώτικη όσο και εδαφικώς ηπειρωτική, ευστροφία των κατοίκων της, που ήξεραν να κρατούν τα εθνικώς δικά τους (τη γλώσσα, την ορθόδοξη πίστη και την ελλη- νοπρέπεια), επιλέγοντας από τα ξένα όσα θεωρούσαν αξιόλογα και πρακτικά, ή όσα ήταν καλλιτεχνικά και χαρούμενα (τραγούδι, χορός,μουσική, πανηγύρια, ψαλτική, ση- μάματα, σπιτικές τέχνες, ντυσίμα¬τα, ανθοκαλλιέργειες κ.ά.).

Τα Φιδάκια της Παναγίας

Ενα από τα μικρά φιδάκια που εμφανίζονται κατά τον εορτασμό της Παναγίας, τον Δεκαπενταύγουστο, στο χωριό Μαρκόπουλο. Είναι ακίνδυνα, και η παρουσία τους θεωρείται ακίνδυνη

Από κοντά οι λόγιοι και οι «άρχοντες» της Κεφαλονιάς (πολύ οικει-ότερα από των άλλων Νησιών) εκτιμούσαν την τοπική λαϊκή παράδοση και καμάρωναν να την προβάλλουν και ως δική τους.

Συμμερίζονταν τις λαϊκές χαρές και τα πανηγύρια (που κιόλας τα χορηγούσαν), δέχονταν τους τυχόν σατυρισμούς των στις Απόκριες, άφηναν τα παιδιά τους να παίζουν με τα χωριατόπουλα, στις καλοκαιρινές συγκομιδές, και τελούσαν τους γάμους των, με τη συνήθεια των πολλών κουμπάρων (παράνυμφων), όπως τους τελούσε, ανταγωνιστικά, και ο παραφτωχός γείτονας.

Το «Φανάρι»

Το «Φανάρι» (φάρος) στην είσοδο προς το Αργοστόλι, που ανοικοδομήθηκε αμέσως μετά τους σεισμούς του 1953 (παρόμοιο με το παλαιό), από ιδιωτικό έρανο Επιτροπής.

Παράλληλα, οι λόγιοι του νησιού (συμβολαιογράφοι, δάσκαλοι, γιατροί και κληρικοί – όπως και μορφωμένοι άρχοντες) εσημείωναν τραγούδια και παροιμίες και έθιμα, και κατέγραφαν γλωσσάρια και τοπικές λέξεις, ανάμεσα στις οποίες και βενετσιάνικες, που είχαν ται-ριαστά «ελληνοποιηθεί», στη γραμματική και στη σύνταξη του κεφα- λονίτικου λόγου.

Σημειώνουμε, ως αντιπροσωπευτική και πολυσύνθετη λαογραφική και γλωσσική απασχόληση λογίου, του τέλους του 19ου αιώνα (που ακολούθησε και προγενέστερα κεφαλληνιακά παραδείγματα), τη θεματογραφία του Ηλία Τσιτσέλη (1850-1925), που, εκτός από το μνημειώδες βιογραφ. εγκυκλοπαιδικό έργο του: «Κεφαλληνιακά Σύμμεικτα» 1904, είχε δημοσιεύσει, από το 1876 και έπειτα πλούσιο «Γλωσσάριον Κεφαλληνίας» (με φράσεις και παροιμίες), «Συλλογή όρκων και ευχών», «Ονόματα θέσεων», (τόπων) πολύτιμα, «H M.Εβδομάδα του Πάσχα», «Τα Πανηγύρια», «Αι απόκρεω», «0 Αύγουστος και η συγκομιδή» κ.ά.

Ενωρίτερα, σ’ όλον τον 19ον αιώνα, ο Ανδρέας Λασκαράτος (1811-1901), χωρίς να κάνει μελέτες, έδωσε σε όλο το έργο του (ποιητικό και πεζό) όλη σχεδόν τη γλωσσολαογραφία της Κεφαλονιάς. \

Οι «εθελοντές»

Αλλά και από τις αρχές του 20ού αι., όταν ο Γ. Πολίτης ιδρύοντας, το 1908, την Ελληνική Λαογραφική Εταιρεία, εκάλεσε τους λογίους, τους λογοτέχνες και τους εκπαιδευτικούς του Ελληνισμού να γίνουν δραστήρια μέλη της, το ποσοστό των Κεφαλλήνων «εθελοντών», ήταν από τα μεγαλύτερα που σημειώνονται στο περιοδικό «Λαογραφία» (ΑΤ 1909).

Ανάμεσά τους, τότε και ο μεγαλογιατρός των Αθηνών Μαρίνος Γερουλάνος, ο Αντ. Μομφεράτος και ο έπειτα καθηγητής του Πανεπιστημίου Παναγής Λορεντζάτος, όπως αργότερα (επί Γ. Μέγα) έγινε συνεργάτης του περιοδικού και ο ακαδημαϊκός Σπ. Μαρινάτος.

Θα σημειώσω όμως και κάτι πιο χαρακτηριστικό, για το Γερουλάνο, ότι φτάνοντας σε σεβαστό γήρας (το 1956, με πρόσφατους τους σεισμούς της Κεφαλονιάς) σκέφτηκε να γράψει ένα σχεδόν λαογραφικό βιβλίο, των αναμνήσεών του, «Το Ληξούρι»: (κοινωνία, ιστορία, λαϊκός πολιτισμός), με ανάγλυφη αγάπη και γνώση.

Αποτέλεσμα του αθρου εκείνου (από το 1909) ενδιαφέροντος των Κεφαλλήνων για τα λαογραφικά του Νησιού τους (όπως συνέβη και για άλλους τόπους) ήταν οι αντίστοιχες συνεργασίες τους, στη σειρά των τόμων της «Λαογραφίας» και τα αυτοτελή λαογραφικά βιβλία, που επλήθυναν (νοσταλγικά) μετά τον πόλεμο του 1940 και τους σεισμούς του ’53

Μουσείο

To Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο Κεφαλονιάς στο κτίριο της Κοργιαλενείου Βιβλιοθήκης

To Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο Κεφαλονιάς στο κτίριο της Κοργιαλενείου Βιβλιοθήκης
 με χαρακτηριστικές ενδυμασίες.

Σημειώνω κυρίως την ίδρυση «Λαογραφικού Μουσείου» στο Αργοστόλι, καθώς και τα ομαδικά δημοσιεύματα σε αφιερωματικούς τόμους, όπως είναι το Αφιέρωμα στην Κεφα-λονιά (με φωτ.) του περιοδικού «Ηώς», του αειμν. Κ. Αθ. Παπαγεωργίου (Αθήνα, 1962) και οι τόμοι του περιοδ. «Κεφαλληνιακά Χρονικά» που από το 1976 εκδίδει η Εταιρεία Κεφαλληνιακών Ιστορικών Ερευνών.

Αλλά και γενικότεροι επτανησιακοί τόμοι (πολιτιστικών πλαισιωτικοί όλων των νησιών) περιλαμβάνουν λαογραφικές μελέτες και για την Κεφαλονιά, όπως π.χ. τα «Πρακτικά Πανιονίων Συνεδρίων» (από το 1914) και οι τόμοι Α’ και B’ του Δελτίου της (τρίτης) Ιονίου Ακαδημίας (Δ/νση Δ. Ζακυνθηνού), που εκδόθηκε το 1977 και το 1986.

– Σημειώνω και για τους ξενόγλωσσους (που μπορεί να ενδιαφέρονται) το βιβλίο: D. Loykatos – Jean Mallert, Religion Poppulaire Α Cephalonie (Inst. Fr. Di Athenes) 1950.

To χορευτικό συγκρότημα του πολιτιστικού συλλόγου «Τετράπολις».

To χορευτικό συγκρότημα του πολιτιστικού συλλόγου «Τετράπολις».

 

email