Μερικά Κεφαλονίτικα….

Παλιά στην Κεφαλονιά

Παλιά στην Κεφαλονιά

Για την ποικιλία θεμάτων που αγγίζει η λαϊκή δημιουργία και την  αγαλλίαση που προσφέρει στον αναγνώστη επιλέγω μερικά δείγματα  από τον 3ο τόμο του έργου: Λαογραφικά Κεφαλονιάς: Λαϊκοί  Ποιητές:

1. Στη σελ.318 διαβάζω:

Από κάποιον που λεγόταν Παναγής από το  χωριό Βαλεριάνο της περιοχής Ελειού, στίχους φιλίας, εκτίμησης,  ευγνωμοσύνης για το δάσκαλο του χωριού Αργίνια, στίχους που  εκφράζουν ανθρώπινη ευαισθησία :

Σ’ ευγνωμονώ κυρ δάσκαλε / αγαπητέ μου Γιάννη,

που γράφεις στην αντζέντα/ μου στιχάκια με μελάνι….

Να ’ρθεις και το ερχόμενο / μαθήματα να κάνεις,

Αγαπητέ μου δάσκαλε /καλέ μου φίλε Γιάννη….

Να περνάς τις διακοπές σου / με υγεία και χαρά/

Κι εύχομαι να ιδωθούμε / και για δεύτερη φορά.

2. Από τη σελ. 33:

Η επιτυχία του γιατρού Λιβαθινόπουλου, που  εκλέχτηκε δυο φορές βουλευτής (1923, 1928, εποχή Ελευθέριου  Βενιζέλου, κορυφαίου πολιτικού, που είχε ιδρύσει το κόμμα των  Φιλελευθέρων):

….Ζήτω ο λαός Κραναίας / το κρανίον κεφαλής/ που εκλέξαμε

Ριχάρδον/ Βενιζέλου εντολής.

Και εκλέξαμε Ριχάρδον/ τον γιατρόν τον λατρευτόν / που απ’

αρρώστους Κεφαλλήνας / δεν ελάμβανε λεπτόν…(ούτε δεκάρα)

Ζήτω Λευτέρη λατρευτέ/ χρυσή, γλυκιά ελπίδα/ όπου σε έστειλε ο Θεός/

να σώσεις την Πατρίδα.

3. Από τις σελ. 310-311(του 3ου τόμου):

Ο Άγιος Γεράσιμος

Ως ήλιος Γεράσιμε/ εκ του ναού σου βγαίνεις/ και με αγγέλους τ’  ουρανού/ στα ύψη ανεβαίνεις.

Παντού σκορπάς παρηγοριά/ χαρά και ευφροσύνη/ και αοράτως

χορηγείς/ την ελεημοσύνη.

Λάμπουν οι κάμποι και βουνά/ εις την εμφάνισή σου/ τα δέντρα κλίνουν

τα κλαδιά/ κι αυτά να προσκυνήσουν.

Μέσα στα φύλλα τα πουλιά/ ψάλλουν αγγέλων ύμνο/ για σένανε

Γεράσιμε/ της εορτής τον ύμνο….

Και (σελ. 314, στίχοι 130-139).

Μεγαλοδύναμε Θεέ,/ μεγάλη η δύναμή σου/ που άφησες τον Άγιον/

προστάτη μας της νήσου./ Ευλογημένοι χριστιανοί/ παύτε να

βλαστημάτε/ τον Άγιο Γεράσιμο/ και μεταξύ των άλλων/ να σέβεστ’

εθιμότατα/ το γόνο των Τρικάλων (Κορινθίας).

Ανεξάρτητα από το ότι οι Κεφαλονίτες θεωρούνται (ή είναι)  βλάστημοι, ισχύει και γι’ αυτούς η πανανθρώπινη έννοια του  θρησκεύεσθαι, που μπορεί να κάνει διάκριση ανάμεσα στη γνώση (που ζητάει αποδείξεις) και την πίστη (που είναι έκφραση συναισθηματική κι εμπνέει ελπίδα). Με αυτό το νόημα ,νομίζω, ότι ο  άγνωστος στιχουργός εκφράζει την πραγματικότητα της  κεφαλονίτικης συμπεριφοράς για τον τοπικό άγιό τους

4. Από τις σελ. 307 – 308:

Με αναφορά στον καταστροφικό σεισμό του  1953 έγραψε τους στίχους που ακολουθούν μια γυναίκα από την Κω,  που έτυχε να ζει στο Αργοστόλι το 1954 (με δικούς της, που  εργάζονταν για την ανοικοδόμηση της σεισμόπληκτης πόλης)

«Όταν ακούσω για σεισμό, ρίγος με περιζώνει

Κι από τη φρίκη αληθινά το αίμα μου παγώνει.

Βαθιά επόνεσα κι εγώ, γι’ αυτό θα ομιλήσω,

Τα τρία όμορφα νησιά να τα μοιρολογήσω.

Ζάκυνθος και Κεφαλονιά, Ιθάκη κι Αργοστόλι,

Απ’ τους σεισμούς εχάθηκε η ομορφιά σας όλη.

Σεισμοί μεγάλοι έγιναν εις τα Επτάνησά μας,

Χαθήκανε οι άνθρωποι και μαύρισε η καρδιά μας…

Από τις σελ. 228-230 (του 3ου τόμου)

Mεταφέρω μερικά δείγματα  στίχων από μια ομαδική προσπάθεια κοριτσιών της εποχής του  μεγάλου σεισμού, που αποφάσισαν να εκφράσουν με αυτόν τον  τρόπο τη θλίψη τους αλλά και την ελπίδα – αισιοδοξία ότι καλύτερες

μέρες θα ’ρθουν για την Κεφαλονιά. Τα κορίτσια αυτά ήταν οι  αδερφές Ζωή και Θεοδώρα Νεοφύτου και οι εξαδέλφες τους  Διονυσία, Ευτυχία, Ελευθερία Μεταξά.

Η πρώτη από αυτές  κατέγραψε τα στιχουργήματα σε ένα τετράδιο, για να μη χαθούν. Η  ομαδική αυτή δημιουργία ίσως είναι και η ένδειξη ότι η μουσικότητα  του λόγου είναι γενικότερο γνώρισμα στο νησί μας (αποτέλεσμα μιας  παράδοσης;

Εύνοια του φυσικού και πολιτισμικού περιβάλλοντος;)

Από τα δυο πρώτα στιχουργήματα μεταφέρω λίγους στίχους: (σελ. 229):

Κεφαλληνιακός Θρήνος 1 :

Από όσα διαπίστωσαν τα μάτια μου και είδα:

«Παίρνω την πέννα και χαρτί δια να περιγράψω

την θλιβεράν καταστροφήν, με δάκρυα να κλάψω

κι όλοι για τα νησάκια μας να χύσουν μαύρο δάκρυ,

αφού για επανόρθωση ούτε θα εύρουν άκρη.

Ο μήνας ήταν Αύγουστος, έτος πενήντα τρία (1953),

που ξέσπασε μια τρομερή, φρικτή θεομηνία.

Και κει που πριν βασίλευε ζωή, χαρά, γαλήνη

Ήταν γραφτό μια χαραυγή τίποτε να μη μείνει….

Από τη σελ.230 του 3ου τόμου (στ. 53—56):

Κάθε διαβάτης που περνά, όταν τα αντικρίσει

θα του πονάει η καρδιά, θα κλάψει θα δακρύσει,

τέτοιοι ειν’ οι χρόνοι κι οι καιροί περνούν και δε γυρίζουν

σκορπώντας πάντα συμφορά, για να μας βασανίζουν…

Όμως από την αρχή του στιχουργήματος (σελ. 228 του 3ου τόμου) αντιγράφω το μήνυμα της αισιοδοξίας που έχει προτάξει η  στιχουργός (ποιήτρια σεβαστή κατά την εκτίμησή μου):

Μάνα, μην απελπίζεσαι και θα ’ρθει μια ημέρα

να βασιλέψει η χαρά και πάλι πέρα ως πέρα.

Έχεις κουράγιο αδάμαστο και θέληση μεγάλη

γι’ αυτό, γλυκιά Κεφαλονιά, θα ευτυχήσεις πάλι.

Ζωή Νεοφύτου – Πετρούτσου
(7 Μαρτίου 1954).

Επίλογος :

Στα πλαίσια μιας απλής βιβλιοπαρουσίασης λαϊκής στιχουργικής  δημιουργίας μετά από τα λίγα συγκεκριμένα δείγματα που παρουσίασα ,  για να φανεί το πλούσιο θεματολόγιο ευαισθησίας των ανώνυμων και  επώνυμων δημιουργών, νομίζω ότι είναι αναγκαίο να κλείσω με απλή  καταγραφή των επώνυμων στιχουργών, επίσης με την παράθεση μιας  γοητευτικής αυτοπροσωπογραφίας (σελ. 47) και τελικά με μια  συνοπτική αξιολόγηση της αξιέπαινης εργασίας των δημιουργών αυτού του βιβλίου:

Επώνυμοι στιχουργοί – δημιουργοί:

1.Γιάννης Δρακάτος (Πεταλωτής), σ. 29….

2. Γιώργης Λιμπεράτος (Πιτσής), σ. 42…

3. Νικ. Σπυράτος (Ορεινός), σ. 46…

4. Αγγελοκώστας Ζαπάντης – Φράγκος, σ.129…

5. Θεοδόσης Μοσχόπουλος, σ.217…

6. Ζωή Νεοφύτου – Πετρούτσου, σ. 228…

7. Θεόδωρος Μάργαρης (Ρίτσος), σ. 237…

8. Ερμιόνη Κωνσταντάτου, το γένος Φωτεινάτου, σ. 244…

9. Ευγενία Κωνστ. Μπάλλα , σ.247…

10. Αγγελική Δόριζα, σ. 255…

11. Πέτρος Γασπαρινάτος , σ. 258…

12. Κώστας Γεωργόπουλος, 270…

13. Απόστολος Χαλικιόπουλος, σ. 273…

14. Τα αδέσποτα , σ. 279….

(Από τη σ.47)

Αυτοπροσωπογραφία Νικόλαου Σπυράτου (Ορεινού):

Τσοπάνης στην Κεφαλονιά,

μανάφης στην Αθήνα.

Έγραφα εγώ ποιήματα,

έμπαινα σε οικήματα,

επρόσεχα στα βήματα,

γιατ’ έχω οικογένεια.

Και με πολλή ευγένεια

οι πελάτες μου φερόνταν,

για ποιήματα μ’ ερώταν!

Είχα πελάτες υπουργούς,

στην οδόν Τροίας στρατηγούς

και τον Πάγκαλο

που μ’εθώπευε στην πλάτη.

πελάτη,

Όλοι αυτοί με εκτιμούσαν

για την λαϊκήν μου μούσαν.

Μερικά δείγματα λαϊκής ποίησης, που εκφράζουν ειδική  κεφαλονίτικη λαϊκή νοοτροπία και ευαισθησία:

.α΄. Αποστόλη Χαλκιόπουλου, Ο παπάς, (σελ. 275):

Θα πάω να μπω στην εκκλησιά / παπάς θέλω να γίνω

ν’ αφήσω μούσια και μαλλιά/ κι αντίδωρο να δίνω.

Το μαύρο ράσο σαν φορώ/ θα σκάω από τη ζέστη

και μες στων σμπάρων το χαμό/ θα λέω «Χριστός Ανέστη»!

αλλά για ιερομόναχος/ να πάω δεν αντέχω,

γι’ αυτό θα βρω μια παπαδιά/ κοντά μου να την έχω.

Για να διαβάζω τσου κουρλούς/ η ζήτηση μεγάλη,

Μα εμένα, που ’μαι ο πιο κουρλός,/ ποιος θα ’ρτει να με ψάλει;

.β΄. Θεοδόση Μοσχόπουλου, (σελ. 223), Ελάτε πίσω στο χωριό (4.9.90)

Χωριό μου, σε αγάπησα και έμεινα κοντά σου,

ποτέ δεν ονειρεύτηκα να φύγω μακριά σου.

Σε σπίτι σου γεννήθηκα, από παιδιά δικά σου

και έζησα και γέρασα μέσα στην αγκαλιά σου.
…………………
Μα σ’ έχει εύρει συμφορά, χωριό μου αγαπημένο,

τη βλέπεις, την αισθάνεσαι και μένεις λυπημένο.

Πολλά παιδιά σου φεύγουνε, πάνε μακριά στα ξένα,

πάνε για το καλύτερο, μα λείπουν από σένα.

Μα εγώ που σε αγάπησα, θα τρέξω να τα ψάξω,

όσο μακριά κι αν βρίσκονται σε όλα θα φωνάξω.

-Ελάτε πίσω χωριανοί, καλοί μου Χαυριάδες,

ελάτε τραγουδήσετε τις όμορφες καντάδες.
…………………..
Αγαπητοί μου χωριανοί/ ακούστε τούτη τη φωνή,

κι όσοι θυμάστε τα παλιά,/ελάτε πίσω μια χρονιά,

για να τη ζήσουμε μαζί, /πριν πάρει τέλος η ζωή.

Κι εγώ που τόσο τ’ αγαπώ,/τούτο το όμορφο χωριό

πάντα κοντά του θα σταθώ,/ ώσπου να σβήσω, να χαθώ.

.γ΄. σελ. 286, άγνωστου στιχουργού: Ο άγγελος εβόα

Ο άγγελος εβόα /την Κεχαριτωμένην

και ο παπάς ευλόγα…/ τη γίδα την ψημένη.

Στον πλάτανο από κάτω/ και στη μεγάλη βρύση,

πήγε ο παπά – Βαγγέλης / τη γίδα να ….ευλογήσει!

-Ψήσου, γίδα, ψήσου / και ροδοκοκκινίσου,

οι χωριανοί θα ’ρθούνε / να σε ξεκοκαλίσουν.

-Ψήσου , γίδα, ψήσου/ και ροδοκοκκινίσου.

Θα ’ρθούνε κι οι παπάδες/ να σε τρισευλογήσουν.

.δ΄. σελ.270, Κώστα Γεωργόπουλου, Χαιρετισμός προς τους  Ληξουριώτες:

Γεια σας Ληξουριώτες όλοι / έρχομαι απ’ τα’ Αργοστόλι,

Για να πω στο Δήμαρχό σας/ και στον όμορφο λαό σας

Πως εμείς σας αγαπάμε/ κι από δω και μπρος θα πάμε,

Όλοι μας αδελφωμένοι, / για ζωή ευτυχισμένη.
……..
Πολύ ευγενικοί στίχοι, αλλά έναν αιώνα νωρίτερα ο Ανδρέας Λασκαράτος είχε δώσει δείγμα της νοοτροπίας του Ληξουριώτη σατιρίζοντας τον εγωισμό του:

Όντις έπλασε ο Θειός την Οικουμένη,

το Ληξούρι

είπε στο νου του: Ά! τώρα δε μου μένει

, και τόσους άλλους τόπους,

πάρι να πλάσω, γε μου, και τσ᾽ αθρώπους».

Κι εκεί που κράταε τον Αδάμ στερνόνε,

του᾽ πε : «Συ να᾽ σαι, Αδάμ, το ζώ᾽ τω ζώνε!

«Ήγουν, να᾽ σαι καλύτερος απ᾽ όλα,

να᾽ χεις το γάιδαρο από κάτουθέ σου,

να θρέφεσαι μπαρμπούνι και τριόλα,

να᾽ ναι οι λαγκάδες όλες εδικές σου·

Οι σκύλοι ταπεινοί να σε υπακούνε,

και για σένανε οι κότες να γεννούνε».
…………
Συνολική εκτίμηση του βιβλίου:

.α΄. Η λαϊκή Μούσα είναι πλουσιοπάροχη κι εκφράζει βιώματα ζωής  πλούσια: αισθήματα, συγκινήσεις, βουλήματα, σκέψεις, γνήσιες  εκτιμήσεις, όπως είδαμε στα ελάχιστα δείγματα στίχων που  παρουσιάσαμε με κριτήρια την ποικιλία, την αγνότητα, την αυθορμησία, τη μουσικότητα.

.β΄. Η συλλεκτική και εκφραστική εργασία των δημιουργών του βιβλίου  είναι αξιοθαύμαστη και αξιέπαινη για την επιμέλεια (μακρόχρονη όπως  διαφαίνεται), την ταξινόμηση, τη ζηλευτή τεκμηρίωση: με συνεντεύξεις,  διευκρινίσεις, παραπομπές.
.
Φ. Κ. Βώρος, Ph. D.
επίτ. Σύμβουλος του Παιδαγωγ. Ινστιτούτου

email